Locaties in de Peelrand: Tussen Deurne, Gemert en Venray
Als je door het zuiden van Nederland rijdt, voel je het wel: hier is iets anders. De grond verandert, de lucht voelt zwaarder en de horizon lijkt oneindig. We hebben het over de Peel. Een gebied dat vroeger vrees inboezemde door z’n ondoordringbaarheid, maar vandaag de dag één van de mooiste natuurgebieden van ons land is. In dit artikel nemen we je mee op reis langs de randen van dit immense veenmoeras. We duiken in de driehoek Deurne, Gemert en Venray. Drie plekken die, hoewel ze dicht bij elkaar liggen, ieder een compleet eigen verhaal vertellen over turf, water en historie.
De kracht van de Peelrandbreuk
Om te begrijpen waarom dit gebied eruit ziet zoals het eruit ziet, moeten we even naar de grond kijken. Letterlijk. Ooit liep hier een enorme breuk in de aardkorst, de zogenaamde Peelrandbreuk. Dit is de grens tussen het lager gelegen zuiden en het hoger gelegen noorden. Dit verschil in hoogte zorgde ervoor dat het water hier bleef staan en kilometers dikke lagen veen ontstonden. Wie nu bij Hogen Aarle of De Mortel wandelt, kan hier nog de sporen van zien. Op het eerste gezicht zie je misschien alleen maar groen, maar als je weet wat je ziet, ontdek je een verhaal van miljoenen jaren.
De impact van deze breuklijn is tot op de dag van vandaag merkbaar. De weilanden veranderen plotseling in moerassige heidevelden. De Peelvenen, het hart van het gebied, waren vroeger een loggend moeras. Zwaar beladen paard en karren zakten er tot hun buik in weg. Het was een natuurlijke verdedigingslinie, maar ook een barrière voor handel. Pas in de negentiende eeuw werd de strijd tegen het water écht gewonnen met de aanleg van kanalen en het weghalen van turf. Daar waar vroeger meters dikke lagen veen lagen, wandelen we nu over wandelpaden.
Deurne: Waar historie en natuur samenvloeien
Startpunt voor een ontdekkingstocht is vaak Deurne. Dit dorp aan de rand van de Brabantse peel heeft een rijke historie die je letterlijk kunt proeven. De geschiedenis begint bij de Deurnese Peel. Dit moerasgebied, dat overloopt in de Limburgse Mariapeel, is thuishaven voor zeldzame vogels. Vanaf de Natuurpoort Deurne (aan het Leegveld) wandel je direct de wildernis in. De geur van het natte veen is hier onmiskenbaar.
Maar Deurne is meer dan alleen moeras. In het centrum vind je het Kasteeldomein. Hier staan twee gebouwen die elkaars spiegel zijn: het Oude Kasteel en het Nieuwe Kasteel. Ze liggen verscholen in het groen en herinneren aan de tijd dat dit een bestuurlijk centrum was. Loop ook even naar de Sint Willibrorduskerk, een monument dat de tand des tijds heeft doorstaan. Wil je weten waar al die rijkdom vandaan kwam? Breng dan een bezoekje aan het Huis voor de Samenleving. Hier zie je hoe de veenontginning Deurne op de kaart zette.
De strijd tegen het water is hier nooit ver weg. Neem nu het Kanaal van Deurne. Tegenwoordig is het een rustige waterweg, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog was het een cruciaal onderdeel van de Peel-Raamstelling. Dit was een verdedigingslinie die de Duitse opmars moest tegenhouden. Nu zien we vooral hoe het water de scheiding vormt tussen landbouw en natuur, al doen ze er alles aan om dieren hier veilig over te laten steken.
Als je vanuit Deurne de grens oversteekt, kom je in de omgeving van Oploo en Sint Anthonis. Hier liggen de overblijfselen van de vroegere industrie. Dorpen als HelenaveenGriendtsveen zijn ontstaan als veenkolonies. Ze hebben nog steeds die typische, smalle lintbebouwing. Als je hier rondloopt, voel je de sfeer van de harde werkers die hier vroeger leefden.
Gemert: De poort tot de Peel
Rij je verder naar het noorden, dan kom je uit bij Gemert. Dit stadje ligt op de zandgronden, maar kijkt uit over de lager gelegen peel. Vanuit hier liepen de oude handelsroutes. Eén van de bekendste was De Keulse Kar, die vanuit Keulen naar Den Bosch liep. Zware karren moesten hier om de ondoordringbare peel heen. Gemert was dus een logische plek om te rusten en handel te drijven.
De verdediging tegen het water en de invloeden vanuit het moeras zie je terug in de architectuur. Kasteel Gemert heeft een verdedigingsfunctie gehad en is omringd door grachten. Als je vanuit het kasteel richting het zuiden loopt, merk je de overgang in landschap. Je staat hier eigenlijk op de rand. De Peelrandbreuk is in de omgeving van Hogen Aarle en De Mortel goed zichtbaar. Het is alsof de grond hier abrupt afbreekt.
Hoewel Gemert zelf meer op het zand is gebouwd, is de verbinding met de peel onlosmakelijk. De landerijen rondom Gemert zijn eeuwenlang gebruikt voor landbouw, maar de veenontginning had hier ook enorme invloed op de waterhuishouding. Tegenwoordig zoekt men hier de rust op in de aangrenzende natuurgebieden, zoals de Strabrechtse Heide, die qua sfeer naadloos aansluit bij het bredere peelgebied. Ben je zakelijk op zoek naar een plek in deze omgeving? Dan is het goed om te weten dat je hier ook vergaderen in de Kempen kunt combineren met een wandeling in de natuur.
Venray: Limburgse kant van de Peel
Als we de Maas oversteken, belanden we in Venray. Hier aan de noordkant van de peel voelt de sfeer anders, typisch Limburgs. De natuur hier bestaat uit een mozaïek van bossen, heidevelden en vennen. Naast de inspanningen die aan de Brabantse kant worden gedaan (zoals het project Leegveld, waarbij ruim 100 miljoen euro wordt geïnvesteerd in waterherstel), gebeurt er in Limburg ook van alles. Denk aan de maatregelen rondom Ooijen-Wanssum langs de Maas. Dit zorgt voor een robuuster landschap dat beter bestand is tegen extreme droogte en natte perioden.
Venray en de directe omgeving (zoals Overloon) zijn onlosmakelijk verbonden met een donkere periode in de geschiedenis: de Tweede Wereldoorlog. De strategische ligging van de Peel zorgde ervoor dat hier zwaar gevochten is. De Duitse Oorlogsbegraafplaats Ysselsteyn bij Venray is een indrukwekkende plek die deze geschiedenis bewaart. Even verderop ligt Overloon, met zijn beroemde oorlogsmuseum. De Kazematten bij het Peelkanaal herinneren aan de verdedigingslinies.
Terug naar het landschap. Rond Venray, bijvoorbeeld in Merselo, zie je ook nog sporen van de vroegere veenontginning. Het is soms moeilijk voor testellen, maar ook hier lag ooit meters dik veen. Nu is het een gebied dat bol staat van de wandel- en fietsroutes. De combinatie van diepe geschiedenis, oorlog en water is wat dit deel van de Peelrand zo uniek maakt. Als je in de regio bent, is het verleidelijk om de drukte van de grote steden te vermijden. Zoek je juist de rust op in de Kempen, dan zijn er genoeg locaties in de Meierij van ‘s-Hertogenbosch te vinden. Toch heeft de rand van de peel, rond Venray, een eigen charme die je nergens anders vindt.
Water, turf en de toekomst
Wat dit hele gebied, van Deurne via Gemert tot Venray, bindt, is water. Of beter gezegd: de strijd erover. Decennia lang is er veen afgegraven voor brandstof. Dat leverde geld op, maar maakte de grond ook droog en inklinkend. Tegenwoordig keren we die trend om. Natuurherstel is het sleutelwoord. De aanleg van kades en stuwen zorgt ervoor dat het waterpeil stijgt, zodat het unieke hoogveen zich weer kan herstellen.
De Peelrand is dus een plek van contrasten. Hoog en laag, water en droogte, verleden en heden. Of je nu fietst over de zandpaden in Gemert, door het moeras wandelt bij Deurne of de historische monumenten bij Venray bezoekt, je bent getuige van een landschap dat langzaam transformeert. De turfwinning is gestopt, de oorlog is voorbij, maar het water is de koning gebleven. Zolang we daar respect voor hebben, blijft dit stukje Nederland oneindig boeiend.
Voor wie de omgeving wat verder wil verkennen, is het goed om te weten dat deze regio veel te bieden heeft voor een langer verblijf. Zo hoef je hier echt niet alleen te wandelen. In de nabije omgeving vind je ook rustieke plekken voor vergaderingen of ontmoetingen. Denk bijvoorbeeld aan vergaderen in Sterksel, of de kleinschalige en rustige zakelijke locaties in Gastel. Maar de echte kracht van de Peelrand blijft het landschap zelf. Het is groots, stil en vol verhalen als je er de tijd voor neemt om te kijken.
]]>
Geef een reactie